Bài thơ Sóng là một trong những thi phẩm tiêu biểu nhất của Xuân Quỳnh, thể hiện tiếng lòng yêu thương mãnh liệt, chân thành và đầy nữ tính của người phụ nữ trong tình yêu. Tác phẩm không chỉ giàu cảm xúc mà còn mang vẻ đẹp nghệ thuật tinh tế, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ độc giả.
I. Đôi nét về tác giả Xuân Quỳnh
Xuân Quỳnh (1942–1988), tên đầy đủ là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, quê ở La Khê, Hà Đông, Hà Nội. Tuổi thơ của bà gắn liền với nhiều mất mát khi sớm mồ côi mẹ và lớn lên trong vòng tay của bà nội.
Trước khi trở thành nhà thơ, Xuân Quỳnh từng là diễn viên múa của Đoàn Văn công Nhân dân Trung ương. Sau đó, bà chuyển sang công tác trong lĩnh vực văn học, làm biên tập viên Nhà xuất bản Tác phẩm mới và là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam khóa III.
Xuân Quỳnh là gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Thơ bà giàu chất nữ tính, chân thành, da diết và luôn hướng về khát vọng yêu thương, hạnh phúc đời thường. Một số tập thơ tiêu biểu có thể kể đến như Hoa dọc chiến hào, Gió Lào cát trắng, Tự hát, Hoa cỏ may. Năm 2007, bà được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật.
II. Đôi nét về bài thơ Sóng
1. Hoàn cảnh sáng tác
Bài thơ Sóng được Xuân Quỳnh sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế tại vùng biển Diêm Điền (Thái Bình). Đây là giai đoạn thơ bà đạt độ chín về cảm xúc và tư tưởng. Tác phẩm sau đó được in trong tập Hoa dọc chiến hào.
2. Bố cục bài thơ
Bài thơ có thể chia thành bốn phần rõ rệt:
- Phần 1 (hai khổ đầu): Nhận thức về tình yêu qua hình tượng sóng.
- Phần 2 (hai khổ tiếp): Những suy tư về cội nguồn và quy luật của tình yêu.
- Phần 3 (ba khổ tiếp): Nỗi nhớ da diết và sự thủy chung trong tình yêu.
- Phần 4 (phần còn lại): Khát vọng tình yêu bền lâu, vượt qua không gian và thời gian.
3. Giá trị nội dung
Thông qua hình tượng “sóng”, Xuân Quỳnh đã gửi gắm vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ khi yêu: vừa mãnh liệt, sôi nổi, vừa sâu lắng, thủy chung. “Sóng” và “em” song hành, soi chiếu lẫn nhau, thể hiện khát vọng được yêu, được hiến dâng trọn vẹn và mong ước một tình yêu vĩnh cửu.
4. Giá trị nghệ thuật
Bài thơ gây ấn tượng bởi việc xây dựng hình tượng song đôi “sóng – em”, sử dụng thể thơ năm chữ linh hoạt, nhịp điệu dạt dào như nhịp sóng biển và nhịp rung của trái tim đang yêu. Ngôn ngữ thơ giản dị, giàu sức gợi, giúp cảm xúc được truyền tải tự nhiên và sâu sắc.
Sóng
Xuân Quỳnh
Dữ dội và dịu êm
Ồn ào và lặng lẽ
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể
Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ
Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên?
Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau
Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
Dẫu xuôi về phương bắc
Dẫu ngược về phương nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh – một phương
Ở ngoài kia đại dương
Trăm nghìn con sóng đó
Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở
Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Như biển kia dẫu rộng
Mây vẫn bay về xa
Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ
Kết luận
Sóng là tiếng nói chân thành và tha thiết của trái tim người phụ nữ đang yêu. Bài thơ không chỉ khắc họa vẻ đẹp tình yêu đôi lứa mà còn thể hiện khát vọng sống, khát vọng yêu thương bền bỉ, mãnh liệt của con người trước thời gian và cuộc đời.
