Bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng là một bản hùng ca tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Tác phẩm khắc họa sâu sắc vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây và hình tượng người lính Tây Tiến vừa bi tráng, vừa lãng mạn, mang đậm tinh thần yêu nước và tình đồng đội.
I. Đôi nét về tác giả Quang Dũng
Quang Dũng tên khai sinh là Bùi Đình Diệm, sinh năm 1921 tại Đan Phượng, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), mất năm 1988. Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh và sáng tác âm nhạc.
Sau Cách mạng Tháng Tám, Quang Dũng tham gia quân đội và từng giữ chức đại đội trưởng trong đoàn quân Tây Tiến. Những năm tháng chiến đấu nơi núi rừng miền Tây đã trở thành nguồn cảm hứng sâu đậm để ông viết nên bài thơ Tây Tiến như một lời tri ân dành cho đồng đội.
Phong cách thơ Quang Dũng mang vẻ đẹp phóng khoáng, hào hoa và lãng mạn, đặc biệt nổi bật khi viết về hình tượng người lính. Năm 2001, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
II. Hoàn cảnh sáng tác và bố cục bài thơ Tây Tiến
Tây Tiến được sáng tác năm 1948 tại Phù Lưu Chanh (Hà Tây), khi nhà thơ đã rời xa đơn vị cũ. Ban đầu bài thơ có tên là Nhớ Tây Tiến, sau được rút gọn còn Tây Tiến khi in trong tập Mây đầu ô.
Bài thơ có thể chia thành bốn phần:
- 14 câu đầu: Thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, dữ dội và những cuộc hành quân gian khổ.
- 8 câu tiếp: Kỷ niệm đẹp về tình quân dân, cảnh sinh hoạt và thiên nhiên thơ mộng.
- 8 câu tiếp theo: Chân dung người lính Tây Tiến kiêu hùng, lãng mạn.
- Phần cuối: Lời thề gắn bó, nỗi nhớ và tình cảm son sắt với miền Tây.
III. Giá trị nội dung
Bằng cảm hứng lãng mạn và bút pháp tài hoa, Quang Dũng đã dựng lên bức tranh vừa hiện thực, vừa trữ tình về thiên nhiên miền Tây và người lính Tây Tiến. Núi rừng hiện lên hiểm trở nhưng cũng rất thơ mộng; con người hiện ra trong vẻ đẹp bi tráng, sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng độc lập, tự do.
IV. Giá trị nghệ thuật
Bài thơ là sự hòa quyện giữa chất hiện thực và lãng mạn, giữa nhạc và họa trong ngôn từ. Ngôn ngữ giàu tính tạo hình, sử dụng nhiều địa danh miền Tây, từ Hán Việt, góp phần tạo nên âm hưởng hùng tráng và cổ kính cho tác phẩm.
Tây Tiến
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời!
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
*
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa
*
Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
*
Tây Tiến người đi không hẹn ước
Đường lên thăm thẳm một chia phôi
Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.
Kết luận
Tây Tiến không chỉ là ký ức riêng của Quang Dũng mà còn là biểu tượng bất hủ về hình ảnh người lính trong thơ ca Việt Nam hiện đại. Tác phẩm để lại dấu ấn sâu đậm bởi vẻ đẹp bi tráng, lãng mạn và tinh thần yêu nước nồng nàn, sống mãi cùng thời gian.
