Làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp nằm tại thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, cách Quốc lộ 1A hơn 1km về phía Đông. Đây là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của đồng bào Chăm, hiện có khoảng 700 hộ dân với gần 4.000 nhân khẩu. Trong làng có hàng trăm thợ dệt lành nghề, nhiều nghệ nhân đã gắn bó với khung cửi suốt hàng chục năm, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa lâu đời.
Theo truyền thuyết của người Chăm, vào khoảng thế kỷ XVII, nữ thần Po Inư Nagar đã đến vùng đất này và truyền dạy nghề dệt vải cho ông Xa và bà Chaleng – một cặp vợ chồng sinh sống tại làng Ca Klaing xưa, nay chính là làng Mỹ Nghiệp. Không chỉ dạy nghề dệt, bà còn hướng dẫn người Chăm trồng lúa, canh tác nông nghiệp. Từ đó, Po Inư Nagar được tôn vinh là tổ nghề và trở thành biểu tượng thiêng liêng trong đời sống tinh thần của cộng đồng Chăm.
Nghề dệt thổ cẩm của người Chăm phát triển từ rất sớm và đạt đến trình độ tinh xảo. Trong xã hội mẫu hệ, nghề dệt được truyền từ mẹ sang con gái qua nhiều thế hệ. Phụ nữ đảm nhận công việc dệt vải, trong khi đàn ông phụ trách khâu cắt may, hoàn thiện sản phẩm. Hầu như mỗi gia đình đều có một khung dệt đặt ngay trong không gian sinh hoạt, vừa phục vụ đời sống thường ngày, vừa tạo ra sản phẩm thổ cẩm để buôn bán và giới thiệu đến du khách.
Bà Lộ Thị Lợi đã gắn bó với nghề dệt thổ cẩm gần 40 năm
Bà Lộ Thị Lợi, 58 tuổi, cho biết bà đã theo nghề dệt gần bốn thập kỷ. Trước đây, người Chăm tự trồng bông trên nương rẫy để kéo sợi dệt vải, còn hiện nay nguyên liệu được mua sẵn trên thị trường, giúp công việc nhẹ nhàng và thuận tiện hơn. Tuy vậy, các công đoạn dệt thủ công truyền thống vẫn được giữ nguyên.
Khung dệt bằng gỗ cùng nhiều dụng cụ như thước, ống chỉ, móc sợi, go tạo hoa văn… vẫn được sử dụng như xưa. Tùy loại sản phẩm, người thợ sẽ dùng khung dệt dài cho vải khổ hẹp hoặc ngồi đai lưng để dệt vải khổ rộng. Quá trình này đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và kinh nghiệm lâu năm mới có thể tạo nên những tấm thổ cẩm hài hòa, tinh tế.
Bà Lợi chia sẻ rằng trước đây, để hoàn thành một tấm thổ cẩm khổ rộng chỉ mất khoảng ba ngày, nhưng nay do tuổi cao nên cần đến năm ngày mới xong, chưa kể thời gian may thành phẩm. Các sản phẩm như khăn thổ cẩm thường hoàn thành nhanh hơn, tuy nhiên những mẫu có hoa văn cầu kỳ sẽ có giá trị cao hơn. Nghề dệt đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối, chỉ cần sai lệch nhỏ trong đường dệt cũng có thể làm giảm giá trị thẩm mỹ của sản phẩm.
Sản phẩm thổ cẩm Mỹ Nghiệp nổi bật với những gam màu nguyên bản như nâu, đen chàm, đỏ, trắng, vàng… tạo ấn tượng mạnh mẽ. Các hoa văn, họa tiết thường được bố trí đối xứng, mang ý nghĩa sâu sắc về tín ngưỡng, tôn giáo và quan niệm sống của người Chăm. Đây cũng là phần khó nhất, đòi hỏi người dệt phải có kinh nghiệm và sự cẩn trọng cao.
Các sản phẩm dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp được nhiều du khách yêu thích
Mỗi sản phẩm thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp không chỉ là kết tinh của sự khéo léo và tâm huyết của người thợ, mà còn chứa đựng giá trị văn hóa lâu đời của cộng đồng Chăm. Khi đến đây, du khách có dịp chiêm ngưỡng những tấm thổ cẩm rực rỡ, trực tiếp trải nghiệm quá trình dệt thủ công và cảm nhận sâu sắc nét đẹp văn hóa truyền thống trên vùng đất nắng gió Ninh Phước, Ninh Thuận.
