1. Lễ hội Katê là gì? Nguồn gốc và ý nghĩa
Lễ hội Katê (còn gọi là Ka-tê) là lễ hội truyền thống tiêu biểu của người Chăm theo tín ngưỡng Bà-la-môn, tập trung chủ yếu tại Ninh Thuận và Bình Thuận. Lễ hội được tổ chức nhằm tôn vinh các vị thần linh tối cao trong văn hóa Chăm như thần Siva, nữ thần Po Inu Nagar – mẹ xứ sở, cùng các vị vua có công với cộng đồng như Po Klaung Garai hay Po Rome.
Về ý nghĩa, lễ hội Katê mang đậm giá trị tâm linh và nhân văn. Người Chăm tin rằng thông qua các nghi lễ trang trọng, thần linh và tổ tiên sẽ phù hộ cho dân làng được bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống no ấm. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu thể hiện lòng biết ơn với tiền nhân, củng cố tinh thần đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc qua từng thế hệ.
2. Thời gian và địa điểm tổ chức lễ hội Katê
Lễ hội Katê thường diễn ra vào đầu tháng 7 theo lịch Chăm, tương ứng khoảng cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 dương lịch hằng năm. Đây là thời điểm chuyển mùa quan trọng, mang ý nghĩa khởi đầu cho chu kỳ sản xuất mới của người Chăm.
Các địa điểm tổ chức chính của lễ hội là những cụm tháp Chăm cổ linh thiêng như tháp Po Klaung Garai, Po Rome, Po Nagar. Bên cạnh đó, lễ hội còn được tổ chức tại các làng Chăm truyền thống như Hữu Đức, Thành Tín, Mỹ Nghiệp, Phước Nhơn… tạo nên không khí rộn ràng lan tỏa từ đền tháp đến từng nếp nhà trong cộng đồng.
3. Các nghi thức quan trọng trong lễ hội Katê
Lễ hội Katê gồm nhiều nghi thức truyền thống, được thực hiện theo trình tự chặt chẽ và mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Nghi thức rước y phục thần linh
Lễ hội mở đầu bằng nghi thức rước y phục và linh vật của thần từ nhà người giữ y phục về đền tháp. Đoàn rước có sự tham gia của các chức sắc tôn giáo, nghệ nhân và đông đảo người dân trong trang phục truyền thống, hòa cùng tiếng trống Ghinăng và kèn Saranai vang dội, tạo nên không khí vừa trang nghiêm vừa sôi động.
Lễ tắm tượng và thay y phục cho thần
Sau khi y phục được đưa về tháp, các chức sắc tiến hành nghi lễ tắm tượng thần bằng nước thơm chế biến từ lá và hoa rừng. Nghi thức này mang ý nghĩa thanh tẩy, gột rửa bụi trần và chuẩn bị cho thần linh bước vào kỳ lễ mới.
Sau khi tắm tượng, tượng thần được lau khô cẩn thận và khoác lên bộ y phục mới. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng, thể hiện lòng tôn kính sâu sắc của con người đối với các đấng linh thiêng đã bảo hộ cho cộng đồng.
Dâng lễ vật và múa hát dân gian
Kết thúc phần lễ là nghi thức dâng lễ vật gồm trầu cau, bánh gạo, trái cây, rượu truyền thống. Sau đó, phần hội diễn ra với các điệu múa quạt, múa trống Ghinăng, tiếng kèn Saranai và những làn điệu dân ca Chăm, mang đến bầu không khí rộn ràng, đậm đà bản sắc văn hóa.
4. Lưu ý khi tham dự lễ hội Katê
Khi tham dự lễ hội Katê, du khách cần tôn trọng không gian tâm linh và phong tục địa phương. Trang phục nên kín đáo, lịch sự; hạn chế gây ồn ào hoặc làm gián đoạn các nghi thức đang diễn ra. Việc chụp ảnh, quay phim nên thực hiện một cách chừng mực và tuân theo hướng dẫn của người bản địa.
Ngoài việc tham gia lễ hội, du khách có thể kết hợp khám phá các làng nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực Chăm và tìm hiểu đời sống sinh hoạt thường ngày để có cái nhìn toàn diện hơn về văn hóa bản địa. Do lễ hội thu hút rất đông người, việc chuẩn bị lịch trình và chỗ lưu trú từ sớm sẽ giúp chuyến đi thuận lợi hơn.
Lễ hội Katê không chỉ là một sự kiện văn hóa – tín ngưỡng mà còn là linh hồn của đời sống tinh thần người Chăm. Tham dự lễ hội là cơ hội quý giá để cảm nhận chiều sâu lịch sử, niềm tin và bản sắc văn hóa độc đáo đã được gìn giữ bền bỉ qua nhiều thế hệ trên vùng đất Ninh Thuận đầy nắng gió.
